Pomnik ma formę trzech krzyży z zawieszonymi kotwicami i stoi na Placu Solidarności w Gdańsku, w pobliżu Bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. Monument upamiętnia ofiary wydarzeń Grudnia 1970; w sąsiedztwie pomnika znalazło się miejsce, gdzie padli pierwsi czterej zabici: Kazimierz Stojecki, Jerzy Matelski, Andrzej Perzyński i Stefan Mosiewicz. Pomnik został odsłonięty 16 grudnia 1980 roku.
Gdzie znajduje się pomnik?
Pomnik stoi na Placu Solidarności w Gdańsku, niedaleko Bramy nr 2 Stoczni Gdańskiej. Lokalizacja wiąże się bezpośrednio z miejscem zdarzeń Grudnia 1970 i z miejscem, gdzie padli pierwsi zabici wymienieni z imienia i nazwiska.
Jak powstał pomnik?
Pomysł budowy pojawił się już w 1971 roku za sprawą Henryka Lenarciaka, ówczesnego przewodniczącego rady oddziałowej Związku Zawodowego Metalowców na Wydziale W-4. Realizacja projektu stała się możliwa po podpisaniu porozumień sierpniowych; w czasie strajków prowadzono zbiórki funduszy wśród strajkujących i mieszkańców Trójmiasta, a także darczyńców spoza regionu. Powstał Komitet Budowy Pomnika z Lenarciakiem na czele, Markiem Adamczewskim jako zastępcą oraz Zygmuntem Manderlą jako sekretarzem.
Początkowy projekt autorstwa Bogdana Pietruszki przewidywał cztery krzyże. Po podpisaniu porozumień trzyosobowy zespół — Wojciech Mokwiński, Maria Korpalska i Giedymin Jabłoński — zaproponował formę z trzema krzyżami jako lepszą pod względem bryły i bardziej uniwersalną symboliką; pomysł poparł biskup Lech Kaczmarek, a projekt zaakceptował wiceminister kultury i sztuki Wiktor Zin. Dalsze decyzje projektowe zapadły w październiku 1980 roku; małą architekturę wokół pomnika zaprojektowali Mokwiński i Jacek Krenz. Pierwszy pal pod budowę wbito 17 września 1980 roku, kamień węgielny wbudowano 6 grudnia 1980, a głównym wykonawcą była firma Budimor. Uroczyste odsłonięcie odbyło się 16 grudnia 1980 roku i towarzyszyło mu pierwsze wykonanie Lacrimosy Krzysztofa Pendereckiego, dzieła zamówionego przez Lecha Wałęsę. Prymas Stefan Wyszyński nie wziął udziału w ceremonii, argumentując, że nie może być jedynie "prymasem stoczniowców".
Jak wygląda i co symbolizuje?
Monument składa się z trzech krzyży — każdy waży około 36 ton i ma wysokość około 42 metry; w latach 1980–2000 były to trzy najwyższe krzyże w Polsce. Na każdym krzyżu zawieszona jest kotwica ważąca około 2 tony. W dolnej części umieszczono płaskorzeźby ukazujące sceny z życia stoczniowców. Na pomniku umieszczono cytat z Psalmu 29 oraz fragment wiersza "Który skrzywdziłeś" Czesława Miłosza. Krzyże wykonano z płyt ze stali chromoniklowej, kotwice z płyt mosiężnych, a płaskorzeźby odlane są w brązie. Forma trzech krzyży z kotwicami oraz umieszczone inskrypcje tworzą połączenie symboliki religijnej i pracy stoczniowej, które odnosi się do upamiętnienia ofiar wydarzeń Grudnia 1970.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Solidarności, 80-001 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: gdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (4 165 opinii)
