Twierdza Wisłoujście stoi przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, na prawym, wschodnim brzegu rzeki, naprzeciwko Nowego Portu. Powstawała etapami od średniowiecza; przez wieki pełniła funkcje obronne, kontrolne nad ruchem statków oraz nawigacyjne jako latarnia. Obecnie zespół fortyfikacji zachowuje warstwy różnych stylów architektonicznych i technik budowlanych wynikające z kolejnych odbudów.
Gdzie dokładnie leży Twierdza Wisłoujście?
Obiekt znajduje się przy ujściu Martwej Wisły do Zatoki Gdańskiej, w odległości około 5,5 km od historycznego centrum Gdańska. Rzeka przy twierdzy była dawniej nazywana Wisłą Gdańską lub Leniwką i do XIX wieku stanowiła główne ujście Wisły. Po przekopie Wisły z 1895 roku główny nurt rzeki przesunął się do nowego koryta.
W okresie nowożytnym twierdzę określano jako „Bramę do Rzeczypospolitej”, co podkreślało jej strategiczne znaczenie dla obrony i kontroli ruchu morskiego.
Jak zbudowana jest twierdza?
Centralnym elementem założenia jest cylindryczna wieża, która do 1758 roku służyła także jako latarnia morska. Wieżę otacza trzykondygnacyjny murowany wieniec — nazywany też rondlem lub działobitnią — do zewnętrznego obwodu którego przylegają domy oficerskie.
Wokół wieńca usytuowano Fort Carré — fort na planie kwadratu z czterema bastionami skazamatowanymi. Fort ten łączy się z Szańcem Wschodnim, złożonym z kilku bastionów; z dawnych rawelinów zachował się jeden. Całość otaczały fosy zasilane wodami Martwej Wisły. Fundamenty twierdzy oparto na drewnianych skrzyniach wypełnionych kamieniami, zwanych kaszycami.
Jak wygląda historia twierdzy?
Najstarsze wzmianki związane z Wisłoujściem pochodzą z końca XIV wieku. Przy ujściu istniała najpierw drewniana strażnica, która wielokrotnie ulegała zniszczeniom — między innymi podczas najazdu husytów w 1433 roku oraz sztormu w 1465 roku. W 1482 roku wzniesiono murowaną cylindryczną wieżę pełniącą funkcje strażnicy i latarni.
W kolejnych stuleciach obiekt rozbudowywano: w 1562 roku powstał trójkondygnacyjny Wieniec z latarnią, a w 1608 roku ukończono Fort Carré z kazamatami i stanowiskami artyleryjskimi. W latach 1624–1626 zbudowano szańce typu holenderskiego. Latarnię wygaszono w 1758 roku, gdy zaczęła wskazywać niebezpieczne podejścia do portu.
Wieża była zwieńczona późnobarokowym hełmem z 1721 roku, który do 1889 roku stanowił jej koronę. Po spaleniu hełmu w wyniku uderzenia pioruna odbudowano zwieńczenie w formie stożka krytego łupkiem; ta forma przetrwała do 1945 roku. Podczas działań wojennych w 1945 roku wieża, wieniec, domki oficerskie i górne kondygnacje koszar zostały niemal całkowicie zniszczone.
W 1959 roku twierdza wpisana została do rejestru zabytków i podjęto prace inwentaryzacyjne i projektowe dotyczące jej rekonstrukcji. Zarządcą obiektu jest obecnie Muzeum Gdańska.
Co znajduje się na terenie Twierdzy Wisłoujście i jakie wydarzenia tu się odbywają?
Kompleks zachował układ wieży z wieńcem, Fortu Carré, Szańca Wschodniego z bastionami oraz pozostałości rawelinów i fos. W zabudowaniach wokół wieńca widoczne są domy oficerskie przylegające do obwodu murowego. Budulec i detale architektoniczne noszą ślady różnych stylów od gotyku po późniejsze przebudowy.
Oddział Muzeum Gdańska udostępnia twierdzę zwiedzającym w okresie od maja do września. Na terenie obiektu organizowane są coroczne inscenizacje bitew morskich, spotkania z grupami rekonstrukcji historycznych, warsztaty dawnych rzemiosł, a także konferencje i wykłady. Twierdza jest także jednym z największych zimowisk nietoperzy w województwie pomorskim.
Twierdza Wisłoujście została wpisana do rejestru zabytków w 1959 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Stara Twierdza 1, 80-551 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn, śr–nd 10:00–16:00
- Telefon: +48509226350
- Strona internetowa: muzeumgdansk.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 934 opinie)
