Fontanna Neptuna to renesansowo‑manierystyczna rzeźba ustawiona na Długim Targu w Gdańsku, bezpośrednio przed Dworem Artusa. Obiekt miał pełnić funkcję reprezentacyjną i kompozycyjnie zamykać perspektywę Drogi Królewskiej widzianej z ul. Długiej.
Historia
W 1549 w miejscu przed Dworem Artusa znajdowała się studnia, prawdopodobnie z metalowymi dekoracjami. Rajcy miejscy zdecydowali o budowie bardziej okazałej fontanny; pierwotnie o wykonanie ubiegał się Jakub Kordes z Lubeki, lecz zlecenie przyznano innym twórcom.
Prace projektowe, rzeźbiarskie i odlewnicze trwały w latach 1606–1615. Projekt figury wykonał Abraham van den Blocke, model przygotował Piotr Husen, a rzeźba została odlana w brązie w 1612 w miejskiej odlewni przy użyciu formy Gerdta Benninga. Masa figury wynosi 650 kg. Czasza wykonano z belgijskiego czarno‑niebieskiego marmuru, a trzon z czarnego tufu.
Uruchomienie fontanny opóźniły przebudowy Dworu Artusa, problemy ze szczelnością instalacji, wojna trzydziestoletnia i śmierć autora. Pierwsze uruchomienie nastąpiło 9 października 1633, a oficjalna inauguracja miała miejsce 23 marca 1634. Instalacje wodne montował Ottmar von Wettner; zbiorniki ustawiono na poddaszach Ratusza Głównego Miasta i Dworu Artusa, przez co fontanna działała tylko w niektóre dni lata aż do XIX wieku.
Co symbolizuje fontanna Neptuna?
Figura przedstawia rzymskiego boga mórz i oceanów, Neptuna. Plan przewidywał, że posąg zostanie ustawiony przodem ku kamienicom, które w czasie wizyt pełniły funkcję siedziby królów polskich, oraz że jego głowa będzie pochylona wobec nich.
Forma rzeźby nawiązuje do manieryzmu flamandzkiego i jest przeznaczona do oglądania ze wszystkich stron. Główne partię figury wykazują inspiracje rzeźbami antycznymi, co widoczne jest w kształcie głowy i torsu.
Ciekawostki i konserwacje
W latach 1757–1761 Jan Karol Stender odtworzył fragmenty basenu i trzonu, a kowal Jakub Barren odnowił kratę i dołączył polskie orły oraz herby Gdańska. W XIX i XX wieku fontanna podlegała kolejnym renowacjom; prace konserwatorskie przeprowadzono między innymi w 1927 roku.
W czasie II wojny światowej rzeźba została uszkodzona, a dla ochrony zdemontowano ją i przewieziono do Parchowa k. Bytowa; czaszę i podstawę zamurowano. Po 1945 rzeźbę odrestaurowano i uruchomiono ponownie 22 lipca 1954, z ponownym stałym uruchomieniem od 22 lipca 1957. Kompleksowy remont z demontażem i montażem nowoczesnego systemu uzdatniania wody oraz oświetlenia trwał od września 2011 do kwietnia 2012.
Od lat 80. XX w. powtarzały się kradzieże płetwy konia morskiego przykrywającej część intymną posągu. W związku z tym konserwator zdecydował, że element ten ma być wykonywany z kruchego materiału o niskiej wartości, co ogranicza ryzyko uszkodzenia samej rzeźby.
Informacje praktyczne
- Adres: Długi Targ, 80-833 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: gdmel.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (43 900 opinii)
