Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku działa jako państwowa instytucja kultury nadzorowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Placówka powstała z myślą o gromadzeniu zbiorów dotyczących historii II wojny światowej, prowadzeniu wystaw, działalności naukowej i edukacyjnej oraz kultywowaniu pamięci o ofiarach i bohaterach tamtego okresu.
Jak powstało muzeum?
Muzeum zostało powołane 1 września 2008 zarządzeniem ministra kultury, początkowo jako Muzeum Westerplatte w Gdańsku. Tego samego dnia premier powołał prof. dra hab. Pawła Machcewicza na pełnomocnika do spraw Muzeum II Wojny Światowej. Zespół pełnomocnika przygotował koncepcję programową placówki, którą zaprezentowano 6 października 2008 w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów; przy opracowaniu koncepcji współpracowali m.in. Norman Davies i Timothy Snyder.
26 listopada 2008 minister kultury przemianował instytucję na Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku i określił zakres jej zadań. W latach 2016–2017 toczyły się prace i spory administracyjne związane z planowanym połączeniem muzeum z innymi placówkami; mimo odwołań i wstrzymań sądowych muzeum zostało udostępnione zwiedzającym 23 marca 2017. 6 kwietnia 2017 na p.o. dyrektora połączonych placówek mianowano dr. Karola Nawrockiego.
Czym muzeum się zajmuje?
Muzeum upowszechnia wiedzę o II wojnie światowej, przedstawia konflikt z polskiej perspektywy i pielęgnuje pamięć o ofiarach totalitarnych systemów oraz o osobach walczących o wolność różnych narodów. Działalność placówki obejmuje działania wystawiennicze, naukowe, edukacyjne i wydawnicze. W komunikatach muzeum Polska bywa określana jako "strażnik pamięci" o latach 1939–1945.
Budynek i wystawa główna
Do czasu oddania nowej siedziby muzeum funkcjonowało w ciągu kamienic przy ul. Długiej 81/83 — miejsce miało charakter tymczasowy. Na lokalizację stałej placówki wybrano teren przy ul. Wałowej, w pobliżu historycznego budynku Poczty Polskiej w Wolnym Mieście Gdańsku. Projekt budynku wyłoniono w międzynarodowym konkursie architektonicznym, a pierwszą nagrodę otrzymało studio "Kwadrat" z Gdyni.
Budynek zajmuje około 23 tys. m kw., a Wystawa Główna ma powierzchnię około 5 tys. m², co klasyfikuje ją jako jedną z większych ekspozycji historycznych na świecie. Prace archeologiczne przeprowadzono na obszarze 1,7 ha. Budowę poprzedzało wykonanie głębokiego, suchego wykopu - tak zwanej wanny; roboty wykonała firma Soletanche Polska, a ich koszt wyniósł 95 mln zł. Konsorcjum Warbud i Hochtief realizowało główne prace budowlane za 249,9 mln zł. Rada Ministrów zwiększyła później środki na inwestycję do 448,9 mln zł.
Z częściowo przeszklonej wieży muzeum, o wysokości 40,51 m, można oglądać panoramę Gdańska. Jedna ze ścian wieży jest nachylona pod kątem 56 stopni względem ziemi. Budynek otwarto w marcu 2017. Od 23 marca do 27 grudnia 2017 muzeum odwiedziło 413 812 osób, a 24 listopada 2018 liczba zwiedzających przekroczyła milion.
Kierownictwo i struktura organizacyjna
Pierwszym dyrektorem muzeum był Paweł Machcewicz (od 28 listopada 2008 do 6 kwietnia 2017). Następnie jako p.o. i później na stanowisku dyrektora pełnił funkcję Karol Nawrocki (od 6 kwietnia 2017 jako p.o.; od 19 października 2017 do 23 lipca 2021 jako dyrektor). Kolejno funkcję dyrektora pełnili Grzegorz Berendt (od 21 lipca 2022 do 31 marca 2024) oraz Rafał Wnuk (od 1 kwietnia 2025).
W muzeum działają liczne działy, między innymi: Zbiorów i Digitalizacji, Biblioteka i Mediateka, Wystaw, Edukacji, Dział Naukowy, Wydawniczy, Oddział Muzeum Westerplatte, a także Kino Muzeum. Struktura obejmuje także zespoły odpowiadające za komunikację, promocję, konserwację, inwestycje i administrację.
Rada Muzeum
Przy muzeum działała Rada Muzeum, powoływana przez ministra kultury, której zadaniem był nadzór nad wypełnianiem obowiązków placówki wobec zbiorów i społeczeństwa. Inauguracyjne posiedzenie Rady odbyło się 30 kwietnia 2009. Wśród członków pierwszej kadencji znaleźli się m.in. Andrzej Przewoźnik, Czesław Cywiński, Piotr Cywiński i Bogdan Chrzanowski. Czesław Cywiński i Andrzej Przewoźnik zginęli 10 kwietnia 2010 w katastrofie pod Smoleńskiem; ich miejsca uzupełniono w listopadzie 2010.
Po kolejnych zmianach administracyjnych i połączeniu placówek Rada była powoływana na nowe kadencje; do składu w różnych latach wchodzili m.in. prof. Tadeusz Wolsza, dr Karol Nawrocki, prof. Piotr Majewski oraz w kolejnych latach szeregowi eksperci i osoby publiczne powołane przez ministra.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Władysława Bartoszewskiego 1, 80-862 Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr–nd 10:00–18:00, wt 10:00–16:00
- Telefon: +48587600960
- Strona internetowa: muzeum1939.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (53 571 opinii)
