Subkonto w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych gromadzi część składek emerytalnych i po śmierci właściciela może zostać przekazane innym osobom. Wypłata środków nie następuje z urzędu. ZUS wymaga złożenia formalnego wniosku o wypłatę lub o transfer środków, a procedury różnią się w zależności od tego, czy środki są najpierw dzielone przez OFE.
Kto ma prawo do środków z subkonta?
W pierwszej kolejności uwzględniany jest współmałżonek, gdy między małżonkami obowiązywała wspólność majątkowa. W takim przypadku połowa środków przypadających do majątku wspólnego zostaje przekazana współmałżonkowi w formie wypłaty transferowej na jego subkonto. Pozostałe środki trafiają do osób wskazanych przez zmarłego jako uprawnione. Jeśli zmarły nie wskazał beneficjentów, środki wchodzą do masy spadkowej i rozdzielane są zgodnie z orzeczeniem sądu spadkowego lub testamentem.
Jak przebiega procedura podziału i wypłaty?
Gdy środki podlegają podziałowi w OFE, fundusz dokonuje rozliczenia, a następnie w ciągu 14 dni przekazuje ZUS informację o osobach uprawnionych i ich udziałach. Po otrzymaniu takiej informacji ZUS ma 3 miesiące na dokonanie podziału i wypłaty środków zapisanych na subkoncie. W sytuacji gdy podział ma rozpocząć się bezpośrednio w ZUS — na przykład gdy zmarły nie należał do OFE lub środki zostały już przekazane do ZUS — postępowanie to prowadzi Zakład.
Jakie dokumenty i formularze są potrzebne do wypłaty?
Aby uruchomić wypłatę, osoba uprawniona musi złożyć wniosek oraz dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do dziedziczenia. Do najczęściej wymienianych dokumentów należą akt zgonu zmarłego oraz prawomocne stwierdzenie nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia. Formularze wykorzystywane w praktyce to m.in. USS (wniosek o transfer/wypłatę) oraz formularz EWG-P lub UWU przy wskazywaniu osób uprawnionych. Wnioski można składać osobiście w placówce ZUS, przesyłając je pocztą lub za pośrednictwem profilu PUE ZUS.
Wyjątki i warunki szczególne
Jeżeli zmarły pobierał już emeryturę docelową i minęły ponad trzy lata od rozpoczęcia jej pobierania, prawo do wypłaty środków z subkonta w drodze dziedziczenia może być ograniczone. W takim wypadku uprawnieni mogą ewentualnie otrzymać jednorazowe świadczenie gwarantowane, ale tylko gdy śmierć wystąpiła w ciągu trzech lat od pierwszej emerytury docelowej. ZUS informuje też, że gdy ubezpieczony za życia wskazał osoby uprawnione, Zakład może – choć nie ma ustawowego obowiązku automatycznego powiadamiania – przesłać im zindywidualizowaną informację o prawie do środków i konieczności złożenia wniosku.
Skala i praktyka wypłat
ZUS podaje, że średnia kwota zgromadzona na subkoncie osoby zmarłej wynosi około 29 tys. zł. Raporty medialne wskazują, że na subkontach po zmarłych pozostaje łącznie kilkaset milionów złotych. W praktyce tylko część uprawnionych składa wnioski — według niektórych szacunków około 20% przypadków kończy się wypłatą na rzecz spadkobierców.
Osoby uprawnione muszą więc pamiętać o formalnym zgłoszeniu roszczenia i dostarczeniu wymaganych dokumentów, by ZUS mógł przeprowadzić podział i wypłatę środków.
