Śluza Kamienna w Gdańsku powstała w latach 1619–1623 i była częścią nowożytnych fortyfikacji Dolnego Miasta. Obiekt składa się z kamiennych grodzi i trójkątnej zapory z wieżyczkami oraz z północnej komory śluzowej. Funkcje hydrotechniczne obejmowały regulację poziomu Motławy, ochronę przeciwpowodziową Żuław oraz możliwość świadomego spiętrzenia wód w celach obronnych.
Dlaczego obiekt jest ważny?
Śluza służyła jednocześnie jako element obronny i jako instalacja przeciwpowodziowa. W XVIII i XIX wieku konstrukcja była modyfikowana — powiększono umocnienia zwane "Świńską Głową", a później ocementowano kanał i zastąpiono drewniane wrota metalowymi. Mimo zmian technicznych obiekt nadal pełni funkcję wrót przeciwsztormowych i pozostaje punktem na ścieżce spacerowej przy Opływie Motławy.
Kto odpowiada za remont i jakie są terminy?
Wojewoda pomorski potwierdził zarządzanie obiektem przez Wody Polskie decyzją z dnia 30 lipca 2024. Pomorski konserwator zabytków wydał decyzję z dnia 1 czerwca 2023, nakazującą usunięcie zieleni porastającej prowadnice do końca 2024. Druga decyzja wymaga wykonania prac uczytelniających tzw. świńskie uszy oraz wzmocnienia konstrukcji i uzupełnienia ubytków prowadnic do końca 2026. Planowana jest rekontrola w 2027 roku.
Jak wygląda realizacja i finansowanie prac?
Wody Polskie informują, że w aktualnych planach inwestycyjnych i planie utrzymania nie przewidziano remontu Kamiennej Grodzy. W przeszłości — w latach 2004–2006 — Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku przeprowadził prace przy starej komorze śluzy, odpowietrzeniu jazu, Kanale Młyńskim oraz wymianie wrót przeciwpowodziowych. Przygotowanie dokumentacji na kompleksową rewitalizację rozpoczęto w 2017 r., planowano realizację w latach 2018–2020, jednak prace nie zostały rozpoczęte z powodu braku środków.
Ile może kosztować odnowa?
Szacunki sprzed około dekady wskazywały koszt na około 5 mln zł. W materiale podano przybliżoną obecną wartość na poziomie ok. 10 mln zł, choć nie przeprowadzono aktualnej wyceny robót konserwatorskich. Dla porównania, inne gdańskie projekty rewitalizacyjne zabytkowych obiektów mają koszty znacznie wyższe, co wpływa na dostępność finansowania.
Kamienne grodze i wieżyczki wykazują postępujące zniszczenia oraz porosty roślinne. Pomorskie nakazy konserwatorskie określają konkretne terminy wykonania prac i przewidują kontrolę stanu zabytku po 2026 roku.
