Park Oruński leży w południowej części Gdańska, na pograniczu dzielnic Orunia-Św. Wojciech-Lipce oraz Orunia Górna-Gdańsk Południe. Przez dolinę, w której znajduje się park, płynie Potok Oruński; w obrębie ogrodu tworzy on kaskadę i zasila dwa stawy — wyższy, większy oraz mniejszy staw dolny połączony strumieniem. Od wschodu granicę parku wyznacza Kanał Raduni, a na południe przylega Zbiornik Wody Stara Orunia, będący obszarem Natura 2000.
Gdzie leży Dolina Potoku Oruńskiego i jaki ma charakter?
Dolina, w którą wpisuje się park, rozciąga się od Łostowic aż do Kanału Raduni. Jej zbocza są sterasowane i porośnięte roślinnością charakterystyczną dla tego miejsca. Dolina została objęta ochroną w 1999 roku w celu zachowania tych cech krajobrazowych.
Przyroda i drzewostan
W dolinie występują rzadkie i chronione rośliny. Wśród nich wymieniane są gatunki takie jak pajęcznica gałęzista oraz ściśle chronione: obrazki plamiste, dzwonek szerokolistny i przylaszczka pospolita. Jako element pozostałości po dawnych lasach rosną tu także zawilce — gajowy i żółty, złoć żółta i łąkowa oraz kokorycz wątła. Na terenie parku notuje się także liczne gatunki grzybów.
Wzniesienia parkowe porasta buczyna datowana na okres przynajmniej XIX wieku. W drzewostanie występują dęby, olsze i lipy. Nad stawami rosną wierzby płaczące. W pierwszej połowie XIX wieku założono aleję czterdziestu lip biegnącą od dworku do wyższego stawu; w parku wzmiankowano też lipę ocenianą w 1906 roku na około 400 lat, związaną z lokalnym podaniem o królowej Marysieńce.
Historia parku
Miejsce było wykorzystywane od wieków jako teren podmiejskich rezydencji. Na mapie z 1599 roku zaznaczono dworek myśliwski. Pierwszymi właścicielami byli bracia Tewes, następnie mieszczanin Michał Kerl. Na początku XVII wieku Bartłomiej Schachmann nadał założeniu cechy ogrodu przydworskiego, tworząc stawy i strumień. W 1630 roku właścicielem został Johann Zierenberg; ogród przybrał wtedy formę renesansową z geometrycznymi kwaterami kwiatowymi i służył jako miejsce spotkań artystycznej elity.
Pod koniec XVII wieku właścicielem parku był armator Albrecht Groddeck. W 1698 roku w parku nocował August II Mocny. Podczas oblężenia Gdańska w 1734 roku teren parku pełnił funkcję kwatery marszałka Münnicha, miejsce to wiąże się także z aktem kapitulacji Gdańska. W 1780 roku właścicielem został botaniker Gottfried Reyger, który przekształcił ogród w układ bardziej naturalistyczny i założył ogród botaniczny — w nim hodowano m.in. ananasy, owoce cytrusowe i kawę. Reyger dokumentował lokalną florę, opisując porę kwitnienia 360 gatunków.
W XIX wieku park przeszedł przez kilka właścicieli; w 1813 roku podczas wojen napoleońskich ogród został zdewastowany w starciu francusko-rosyjskim, co dało nazwę jednemu ze wzgórz — Górze Łez. Kolejni właściciele przywracali parkowi cechy romantyczne. W 1918 roku właścicielka terenów przekazała je miastu; w okresie międzywojennym organizowano w parku festiwale świętojańskie z muzyką orkiestrową. W 1933 roku Orunia wraz z parkiem włączono w granice administracyjne Gdańska.
Po II wojnie światowej park przeszedł na własność skarbu państwa. W dworku parkowym utworzono dom spokojnej starości, a później przedszkole publiczne, które funkcjonuje do dziś. W latach 1974–1979 przeprowadzono rewitalizację, podczas której wprowadzono m.in. asfaltowe alejki i oświetlenie oraz ustawiono rzeźby autorstwa Alfonsa Łosowskiego. W 1980 roku przez środek parku poprowadzono kolektor ściekowy, co spowodowało obniżenie lustra wody w wyższym stawie i przyspieszyło obumieranie części drzew. Park ucierpiał podczas powodzi z 9 lipca 2001 roku. Od 2009 roku prowadzono prace mające przywrócić założeniu cechy z XIX wieku.
W latach 2014–2017 trwała kolejna rewitalizacja. W 2017 roku oddano do użytku plac zabaw usytuowany w sąsiedztwie parku, a w samym ogrodzie otworzono amfiteatr „Orana” oraz odnowiono nawierzchnie alejek i ich oświetlenie. W wyniku głosowania budżetu obywatelskiego zaplanowano budowę wieży widokowej na terenie parku. W 2019 roku do jednego z budynków na terenie ogrodu przeniosła siedzibę Scena Muzyczna Gdańskiego Archipelagu Kultury; instytucja ta organizuje koncerty, pokazy filmowe i spotkania oraz nadzoruje działalność Amfiteatru Orana, gdzie odbywają się letnie koncerty.
Obiekty i kultura
Na terenie Parku Oruńskiego znajdują się historyczne i użytkowe obiekty: Amfiteatr Orana, Dwór Oruński — z budynkiem pełniącym funkcję przedszkola publicznego, Narodowe Centrum Kultury Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej z ekspozycją poświęconą historii Tatarów oraz z małym meczetem i medresą, dawna stajnia, budynek Sceny Muzycznej GAK oraz lodownia z XVII wieku. W parku ustawiono Pomnik Tatara Polskiego, który odsłonięto 25 listopada 2010 roku.
Narodowe Centrum Kultury Tatarów działa jako część Związku Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej i koncentruje się na pielęgnacji historii i kultury polskich Tatarów. Amfiteatr Orana pełni funkcję miejsca koncertów plenerowych w sezonie letnim; Scena Muzyczna GAK prowadzi w parku działalność kulturalną.
Informacje praktyczne
- Adres: Raduńska 44A, Gdańsk — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48583412041
- Strona internetowa: gzdiz.gda.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (9 151 opinii)
